Split second mythe

De theorie van de split second beslissing is een tweesnijdend zwaard. Het geeft enerzijds de moeilijkheid van acuut operationeel handelen aan. En anderzijds kan het verlammend werken op het geloof in training en operationele standaarden.

De theorie van de split second beslissing kan zich vertalen in het principe dat alle belangrijke, cruciale beslissingen in gevaarlijke situaties in een fractie van een seconde genomen moeten worden. En er dus geen tijd is om te reflecteren en de situatie te gaan analyseren. En ook geen noodzaak van standaarden omdat elke situatie toch anders is. Conflictmanagement en geweldbeheersing is onvoorspelbaar en geen situatie is hetzelfde is de gedachte.

Split second syndroom

De Amerikaanse criminoloog Fyfe noemt dit fenomeen het Split second syndroom. De split second gedachte kan grote gevolgen hebben voor onze visie op training.

Dit zijn enkele belangrijke gevolgen van deze gedachte:

·      Het is onmogelijk algemeen geldende principes te ontwikkelen voor de aanpak van gevaarlijke situaties, omdat geen twee situaties hetzelfde zijn;

·      In plaats daarvan is de enige werkbare manier om professionals te trainen (drillen tot onbewust bekwaam) zo snel mogelijk te reageren op noodsituaties en zo snel mogelijk oplossingen daarvoor te bedenken;

·      Omdat deze oplossing snel en onder grote druk bedacht worden is het onvermijdelijk dat een groot deel niet of averechts werkt; iedere vorm van kritiek op ‘foute’ oplossingen is echter onredelijk gepraat achteraf en is alleen maar schadelijk voor toekomstige besluitvaardigheid en toekomstig doortastend optreden;

·      Ieder oordeel over de juistheid van optreden kan uitsluitend gebaseerd worden op de omstandigheden tijdens de kritieke situatie;

We kunnen echter wel degelijk de split second beïnvloeden, uiteraard aan de voorkant. Dit kan op twee manieren: door bewustwording dat er vele kleine beslissingen worden genomen voor de uiteindelijke ‘split second’ beslissing. En ten tweede door te werken met standaarden en kennis van conflict en geweldsituaties.

Left of bang

Voordat de grote beslissing, de explosie, plaatsvind zijn er al heel veel stappen gezet door alle partijen. Je hebt bepaalde informatie ontvangen van de meldkamer en daar keuzes uit gemaakt. Je hebt al of niet doorgevraagd. Je hebt al of niet je aannames gecheckt. Je hebt een bepaalde aanrijroute gekozen en je voertuig op een bepaalde positie geparkeerd. Je hebt de situatie snel of juist langzaam fysiek benaderd. Je hebt wel of geen veiligheidsvest aangedaan en wel of niet gekeken naar een dekking of vluchtroute. Je hebt de verdachte direct of indirect benaderd en je hebt ter plaatse wel of niet gekeken naar je eigen bewegingsruimte en werkplek. Je hebt al of niet gelet op de lichaamstaal van de verdachte persoon en hoe deze om zich heen keen of wat deze in de handen had. Kortom, voordat je bij de verdachte bent heb je al heel wat beslissingen genomen. Die allemaal effect hebben op die laatste ‘split second’.

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

Voor de split second

Voor de split second worden er zoals je zag bij ‘left of bang’ al veel beslissingen genomen. Hier nog een voorbeeld uit het werk van Scharf & Binder. Ik laat dit zien zodat je ziet dat hier kansen voor de split second liggen. En juist dat is waar we ons als trainers op kunnen focussen in onze scenario en simulatie training! Dat er meer is dan het allerlaatste moment.

Hoeveel fasen onderscheiden deze auteurs voor een fataal moment? In de meest extreme situaties waarmee politiemensen worden geconfronteerd zullen zij moeten beslissen om wel of niet te schieten. Scharf & Binder delen deze beslissing op in fasen ook wel de theorie van de ‘beslissingsfasering’ genoemd. De beslissing wordt opgedeeld in volgende fasen ;

Fase 1: anticipatie, de periode tussen eerste gewaarwording van gevaar en het ter plaatse komen;

Fase 2: aankomst en initieel contact, de periode waarin je ter plaatse komt en de situatie of persoon gaat benaderen;

Fase 3: informatie-uitwisseling tussen waarin, door verbale of non-verbale communicatie partijen elkaar en de situatie peilen, onder meer door de-escaleren, tactvol handelen, bevelen, bedreigingen en onderhandelen;

Fase 4: fysieke reguleringstactieken, geweldbeheersing door inzet van tactieken met minder letale uitwerking;

Fase 5: laatste fasebeslissing: het besluiten om al dan niet zwaar geweld te gebruiken

Fase 6: nasleep: de nafase op korte en langere termijn.

De essentie is: wat kunnen we voor stap 5 doen! En hoe kunnen we dit in training verwerken!

Werken met standaarden

Net zoals Ambulance medewerkers met standaards werken (protocollen) zo kunnen geweldprofessionals ook standaarden gebruiken. Deze standaarden – tactische principes en procedures – geven veel houvast en zijn gebasseerd op in de praktijk bewezen, getrainde en geoefende werkwijzen. Dit maakt optreden ontzettend veel effectiever, zeker onder druk! Uiteraard vereisen ook standaarden nog steeds adaptieve expertise: ook bij standaarden moet kunnen worden aangepast, opgeschaald en afgeschaald.

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

Specialistische teams werken al heel lang succesvol met procedures waaronder pand en voertuig procedures om maar wat te noemen. Werken met standaarden brengt rust en overzicht en zorgt voor initiatief en regie. Al deze elementen kunnen de ‘split second’ verrassing iets dempen en voor rust in het oog van de storm zorgen. Standaarden maken omgaan met de split second stabieler en er hoeft niet elke keer iets volkomen nieuws te worden uitgevonden.

Naast procedures zijn er ook kleinere gestandaardiseerde ‘vuistregels’ die houvast kunnen bieden. Denk aan tactische principes als benaderen in de V-vorm of het bewegingsprincipe ‘get of the X’.

Werken met gevaars typeringen

Ook zijn niet alle conflict en geweldsituaties volledig verrassend zoals de split second doet vermoeden. Uit onderzoek bij bijvoorbeeld de Politie blijken geweldsituaties juist redelijk voorspelbaar. Zo kun je uit onderzoek de meest voorkomende ‘geweldsituaties’ lezen. Uit onderzoek – en door big data-analyse en AI zal dit alleen maar toenemen – kom je veel te weten waar, wanneer en door wie geweld wordt gebruikt. Kortom, aan de voorkant valt al veel winst te halen!

Lezen

Met gepast geweld. Politiegeweld in Nederland in 2016 (2020). M.C. Kuin, F.G.H.C. Kriek, J.S. Timmer politiewetenschap 118.

Veilig politiewerk (2011). De basispolitie over geweldgebruik dr. E.J. van der Torre.

Emiel Gielen (2015). Gevaarsbeheersing: goede werkwijzen voor de basispolitiezorg.

Ledegen Eva (2013). De invloed van stress en emoties op het beslissings- en beoordelingsvermogen en de trefzekerheid van politiemensen. Thesis.