Groupthink: een gevaar voor groepen en teams!

Groepsdenken? Gaat mij niet gebeuren! Jou ook niet als teamlid van een speciale eenheid of een spoedeisend medisch team toch? Helaas, ook afgelopen jaar heb ik meerdere keren mijn mond gehouden terwijl ik wist dat beslissing niet juist en zelfs risicovol. Ik dacht: “Dat gaat ons niet gebeuren, we zijn goed getraind’ (Illusie van onkwetsbaarheid). Of ik dacht ”Laat maar, ze willen het toch niet horen” (Zelfcensuur). Welkom bij het fenomeen ‘groupthink’.

Groepsdenken

Groepsdenken is een manier van denken en overleggen waarin het verkrijgen en handhaven van unanimiteit in de groep de overhand krijgt boven het zorgvuldig en realistisch afwegen van feiten en alternatieve oplossingen. Dit kan voorkomen in een groep met zeer hoge cohesie en betrokkenheid. Het vormen van een unanieme beslissing kan hierbij belangrijker zijn dan het doornemen van mogelijke alternatieven.

Wat kun je eraan doen?

Ik werk zelf met een kijkwijzer die ik met een team doorneem na een echte actie of een simulatie training. Daarin staan de belangrijkste factoren die groepsdenken beïnvloeden. Kunnen we met elkaar eens bij langslopen. Het aardige is dat alleen al het onder de aandacht brengen tot verhalen, herkenning en erkenning leidt. Meer kun je niet wensen als trainer.

SymptoomOmschrijvingBeoordeling
Illusie van onkwetsbaarheidNegeren groepsleden gevaarsignalen, nemen ze extra risico’s en zijn ze onrealistisch optimistisch?  Hoor je dingen als “Dat gaat ons niet gebeuren, we zijn goed getraind’.? 
Collectieve rationalisatie:Collectieve rationalisatie: gegronde bezwaren van groepsleden worden weg gerationaliseerd of gebagatelliseerd. De gedeelde opvatting van de groep weegt zwaarder dan de bezwaren van een individu.  
Illusie van moraliteit:Illusie van moraliteit: groepsleden geloven dat hun beslissingen moreel correct zijn en negeren de ethische consequenties van hun beslissingen. “Nu even door de zure appel bijten, later wordt het beter”. 
Overmatige stereotypering:Overmatige stereotypering: de groep construeert negatieve stereotypen van rivalen buiten de groep. Zoals externe deskundigen. ”Dit is voor hen te ingewikkeld” ‘’Zij kennen onze branche niet zo goed als wij die kennen’’ 
Druk voor conformiteit:Druk voor conformiteit: groepsleden zetten iedereen in de groep onder druk die tegen de richting van de groep in gaat. Bijvoorbeeld door argumenten tegen de stereotypen, illusies of toezeggingen van de groep te geven. 
ZelfcensuurZelfcensuur: groepsleden houden hun afwijkende standpunten en tegenargumenten voor zich. ”Laat maar, ze willen het toch niet horen” 
Illusie van unanimiteitIllusie van unanimiteit: groepsleden hebben ten onrechte het idee dat iedereen het eens is met de beslissing van de groep; stilte wordt gezien als instemming. “Iedereen is het hier toch mee eens!” “Wie zwijgt, stemt toe” 

Andere bronnen/les materiaal