30 jaar lesgeven, 30 lessen, les 1.

Les 1: van hoofdrolspeler naar regisseur naar lichtontwerper.

Na bijna 35 jaar training en onderwijs geven in vechtsport, middelbaar en hoger beroepsonderwijs en aan first responders (politie, acute zorg) maak ik de balans op.

Hoofdrolspeler

Ik begon als hoofdrolspeler in mijn eigen les en was volledig bezet met mijn eigen ontwikkeling en het bemeesteren van de vak inhoud. Eigenlijk wilde ik zelf gewoon de beste zijn in wat ik onderwees.

Als ster van de show dacht ik ook dat iedereen hetzelfde wilde als ik. Dat iedereen hetzelfde leerde als ik. Dat lesgeven eruit bestond dat iedereen gewoon nadoet wat ik zeg en doe. Doe zoals ik of ga wat anders doen straalde ik waarschijnlijk uit. Maar voor wat ik uitstraalde had ik ook even geen tijd.

Veel later ontdekte ik dat het mijn opgave – en later roeping – was om anderen te helpen bij leren en ontwikkelen. Dat het er niet om ging hoe goed ik was maar hoe goed mijn leerlingen zijn. Dat was andere koek! Want hoe wist ik nu wat deelnemers willen leren? Later leerde ik het geheim: dat kun je vragen. Hoe wist ik überhaupt hoe mensen leren? Ik ging me verdiepen in de leerpsychologie en de daaruit voortvloeiende didactieken. Ik ging me verdiepen in hoe mensen in elkaar steken en studeerde persoonlijkheid psychologie en motivatie psychologie. Ik begon de vak-inhoud te overstijgen en zag de mens achter de truc. Ik werd van hoofdrolspeler en deskundige een echte docent.

Regisseur 

Langzaam ontdekte ik dat een docent meerdere rollen heeft: van gastheer tot didacticus tot expert. Een mooie rol is die van regisseur. In deze rol zorg ik voor het ontwerp, de uitvoering en de evaluatie van onderwijs en trainingen. Ik doe research naar de onderwerpen die van belang zijn voor mijn onderwijs. Ik ontwerp scenario’s en zorg dat elke deelnemer in zijn kracht staat. Ik bouw letterlijk het decor (de leeromgeving) waarbinnen deelnemers maximaal tot hun recht komen.

Ik ben als regisseur verhalenverteller. Mensen zijn mensen omdat we verhalen vertellen zegt de grote schrijver Yuval Noah Harari. Verhalen verbinden ons en geven doel en richting. Ik vertel goede en hoopvolle verhalen die iedereen inspireert om mee te doen en waarin iedereen zich betrokken voelt. Waarin iedereen een rol wil spelen.

Als regisseur ben ik soms expert, soms coach en altijd gastheer. Ik bewaak het gezamelijke doel maar geeft iedereen ruimte om zichzelf te ontwikkelen. Ik probeer individuele karakters te leren kennen en ze te benaderen op daarbij passende wijze. Ik smeed verschillende karakters tot een groep en soms een team. Ik probeer alle deelnemers in hun sterke rol te zetten. En soms verleid ik mensen een andere rol te nemen zodat ze een andere kant van zichzelf kunnen ontdekken. Mensenkennis is mijn belangrijkste gereedschap. Ik observeer, geef feedback en ontvang feedback, stuur bij en creëer en optimaal leer en ontwikkelklimaat. Ik verwacht veel en geef veel. Ik laat los maar nooit iemand vallen.

Als regisseur hou ik me bezig met talentologie: ik werk met deelnemers zowel aan frontstage als backstage leren en ontwikkelen. We werken samen aan de voorkant (performance en relatie) maar zeker ook aan backstage (emotie en aspiratie).

Lichtontwerper

Recentelijk ontdekte ik nog een andere rol, die van belichter. Ook wel lichtontwerper genoemd. De belichter zijn doel is om deelnemers in de schijnwerpers te zetten. Om deelnemer te laten stralen en ze op de beste plek te laten (ver) schijnen. In hun beste rol. Ze zo goed te ondersteunen dat ze de skills en zelfvertrouwen hebben om elke hoofdrol aan te kunnen. Mijn studenten die leraar worden, mijn first responders op straat en waar ze ook zijn. Hun presteren is mijn geluk.  

Synthese

Een docent is net een mens en gaat door verschillende levensstadia. In elke fase verschijnen verschillende wensen, doelen en kenmerken op de voorgrond. Als jonge jongen zijn er andere dingen belangrijk dan als docent van middelbare leeftijd. En dat is maar goed ook. Ik herken me steeds meer in de stadia van de oude en grote levensloop psycholoog Erikson. Waar het eerst ging om presteren, competentie en erkenning gaat het nu vooral over doorgeven (generativity). En hopelijk kijk ik uiteindelijk terug vanuit integrity: dat het goed was en dat ik mijn bijdrage heb geleverd.

Inspiratie en verder leren

  • Uit onderzoek blijkt dat veel docenten in de deskundige rol blijven en moeilijk de overstap naar docentschap maken. Zie bijvoorbeeld het boek van Karin de Galan: van deskundige naar trainer.
  • Lees voor eigenschappen van politie trainers het onderzoek van Mario Staller waaruit blijkt dat docenten vooral experts zijn en geen docent. Met de valkuilen die daarmee gepaard gaan.
  • Lees over frontstage en backstage werk in opvoeding en vorming de publicaties van Maike Kooijmans.
  • Lees over de mens als verhalenverteller alle boeken van Yuval Noah Harari.